Tết Nguyên đán là thời điểm sum họp, đoàn viên, gắn liền với những bữa cơm đầy đặn, những món ăn truyền thống được chuẩn bị công phu và sử dụng liên tục trong nhiều ngày. Tuy nhiên đằng sau không khí ấm cúng rộn ràng có một nguy cơ sức khỏe bị xem nhẹ là Ngộ độc thực phẩm trong những ngày Tết. Thực tế cho thấy sau mỗi dịp Tết cơ sở Y tế luôn tiếp nhận không ít trường hợp nhập viện do ăn uống không đảm bảo an toàn, với mức độ từ nhẹ đến nặng thậm chí nguy hiểm đến tính mạng.

Thực tế đáng lo ngại trong dịp Tết, khác với ngày thường thực phẩm trong Tết thường được chế biến sẵn với số lượng lớn, sử dụng kéo dài nhiều ngày, trong khi điều kiện bảo quản lại không được kiểm soát chặt chẽ. Nhiều gia đình có thói quen để thức ăn ngoài nhiệt độ phòng, hâm nóng qua loa hoặc dùng lại thực phẩm đã nấu từ nhiều ngày trước. Thêm vào đó thời tiết nắng nóng tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm.

Các món ăn quen thuộc trong ngày Tết như bánh chưng, bánh tét, thịt kho, giò chả, nem chua, gỏi, hải sản, dưa muối…..nếu không được bảo quản đúng cách đều trở thành nguyên nhân gây bệnh. Đặc biệt việc sử dụng rượu bia trong các bữa tiệc Tết có thể làm cho người ta chủ quan không nhận ra mùi vị bất thường của thực phẩm dẫn đến ăn phải thức ăn đã hư hỏng.

Nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm ngày Tết

Nhiễm vi sinh vật gây bệnh, các loại vi khuẩn như salmonella, E.coli, Staphylococcus aureus, Clostridium perfringens thường tồn tại trong thực phẩm chế biến sẵn, đặc biệt là thịt, trứng, hải sản. Khi thức ăn để lâu ở nhiệt độ không phù hợp vi khuẩn sẽ phát triển nhanh chóng và sinh độc tố gây bệnh.

Do độc tố vi khuẩn ngay cả khi ham nóng lại thức ăn, nhiều loại độc tố do vi khuẩn tạo ra vẫn không bị phá hủy, khiến người ăn vẫn có nguy cơ bị ngộ độc.

Do hóa chất độc hại, việc sử dụng thực phẩm không rõ nguồn gốc, rau củ tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, thịt chứa chất cấm, rượu ngâm thuốc không đảm bảo an toàn là nguyên nhân gây nhiều vụ ngộ độc nghiêm trọng trong dịp Tết.

Quy trình chế biến và bảo quản không hợp vệ sinh, dùng chung dao thớt cho thực phẩm sống và chín, không rữa tay trước khi chế biến, thực phẩm bảo quản ở nhiệt độ không phù hợp làm tăng nguy cơ nhiễm trùng chéo.

Biểu hiện thường gặp của ngộ độc thực phẩm

Triệu chứng của ngộ độc thực phẩm thường xuất hiện sau vài phút hoặc vài giờ, thậm chí là 1-2 ngày sau khi ăn, các biểu hiện thường gặp:

 Buồn nôn, nôn ối nhiều lần.

 Đau bụng, tiêu chảy đi ngoài phân lỏng.

 Sốt,mệt mỏi, đau đầu.

 Chán ăn, khát nước.

 Trong những trường hợp nặng, người bệnh có thể mất nước, rối loạn điện giải, tụt huyết áp, thậm chí rối lạo ý thức. Đối với trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh mãn tính ngộ độc thực phẩm có thể diễn tiến nhanh và nguy hiểm hơn.

Phòng ngừa Ngộ độc thực phẩm không thể chủ quan

Ngộ độc thực phẩm hoàn toàn có thể phòng tránh nếu mỗi người dân nâng cao ý thức trong ăn uống đặc biệt là trong dịp Tết. Các biện pháp phòng ngừa có hiệu quả bao gồm:

Thực hiện nguyên tắc ăn chín, uống sôi.

Không sử dụng thực phẩm có dấu hiệu ôi thiêu, mốc, đổi màu hoặc có mùi lạ.

Bảo quản thức ăn chín trong tủ lạnh ở nhiệt độ phù hợp và không để quá lâu.

Hâm nóng kỹ thức ăn trước khi sử dụng.

Rữa sạch tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn.

Chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm.

Xử lý ban đầu khi Ngộ độc thực phẩm

Khi nghi ngờ ngộ độc thực phẩm việc xử trí đúng cách ngay từ đầu có vai trò rất quan trọng. Cần ngưng ngay việc sử dụng thực phẩm nghi ngờ, nghỉ ngơi và bù nước bằng nước sạch hoặc dung dịch Oresol để tránh mất nước. Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế vì có thể làm tình trạng bệnh nặng hơn hoặc che lấp triệu chứng.

Trường hợp có nhiều người cùng ăn và có triệu chứng tương tự thì báo ngay cho cơ sở y tế để được hướng dẫn và xử lý kịp thời và phòng ngừa nguy cơ bùng phát ngộ độc tập thể.

Thông điệp từ ngành y tế

Ngộ độc thực phẩm trong ngày Tết là nguy cơ có thật và thường xuyên xảy ra. Việc chủ quan trong ăn uống có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Vì vậy ngành y tế khuyến cáo người dân hãy nâng cao ý thức phòng ngừa, lựa chọn thực phẩm an toàn và đến cơ sở y tế kịp thời khi có dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc thực phẩm.

Một cái Tết trọn vẹn không chỉ là đủ đầy mâm cỗ mà còn là cái Tết an toàn, khỏe mạnh cho mọi gia đình./.

Lê Hoàng Yến Nhi – Phòng Kế hoạch Nghiệp vụ Điều dưỡng

Trung tâm Y tế Tịnh Biên